Çayırlı coğrafyasında ova, akarsu ve dağ gölleri
Çayırlı’da Miadin, Harmantepe ve merkez ovası; Esence dağlarından Karasu’ya ulaşan çaylar ve yükseltideki göllerin yerel coğrafyası.
Çayırlı’nın coğrafyası, tek bir geniş ve dümdüz ova görüntüsünden oluşmaz. İlçe merkezi, Esence Dağları’nın kuzeyinde, doğu-batı yönündeki Başköy çukur alanının doğu kesiminde bulunur. Miadin veya Saygılı düzlüğü, merkez çevresi ve Harmantepe Düzü, ovanın farklı bölümleridir. Bunları çevreleyen dağlar ve Karasu’ya ulaşan çaylar, ilçenin yerleşim ve tarım çevresini birlikte biçimlendirir.

Açıklayıcı şema: Açıklayıcı şema: Çayırlı’nın Erzincan ilindeki konumu. Kaynak: Erzincan location Çayırlı.png; üretici: Batuhan duz; lisans: CC BY-SA 4.0.
Esence ile Otlukbeli arasındaki ova
Çayırlı Ovası, Karasu’nun batısındaki çöküntü alanıdır. Batı ve güneybatısında Esence, kuzeyinde Otlukbeli dağları bulunur. İlçe merkezi yaklaşık bin beş yüz metre yükseltidedir. Merkezin bulunduğu düzlüğün çevresindeki tepeler, tabandan birkaç yüz metre yükselerek açık alanı sınırlar.
Bu kuruluşta ova, dağlardan bağımsız bir yüzey değildir. Çevredeki yükseltilerden gelen sular ve taşınan malzeme, düzlükle bağlantı kurar. Valilik, ilçe çevresinde Esence’nin yanında Sipikor ve Coşan dağlarını da sayar. Böylece Çayırlı’nın doğal çevresi, ova tabanından farklı yükseltilere açılır.
İlçenin doğusunda Tercan ve Aşkale, kuzeyinde Bayburt ile Otlukbeli, batısında Erzincan merkez çevresi bulunur. Güneydeki komşuluk Tercan ve merkez ilçeye açılır. Bu konum, Çayırlı’nın Erzincan’ın kuzeydoğusundaki dağlık kuşakla Karasu çevresi arasında yer aldığını gösterir; ova ve yaylalar aynı ilçe sınırlarında buluşur.
Ovanın üç bölümü
Miadin, diğer adıyla Saygılı düzü, Karasu’dan batıya doğru Aşağı Çamurdere köyü yakınlarına uzanır. Kaymakamlığın coğrafya tanıtımında bu bölümün genel eğimi güneybatıdan kuzeydoğuya doğru verilir. İlçe merkezinin bulunduğu çevre de bu düzlükle ilişkilidir. Düz olarak adlandırılması, her yerinin aynı kotta olduğu anlamına gelmez.
İkinci bölüm, Balıklı Çayı ile Çayırlı ilçe merkezi arasında doğu-batı yönünde uzanan geniş alandır. Çayırlı depresyonu olarak da anılır. Tarım alanlarının yoğunlaştığı bu bölüm, çevredeki tepe ve sırtlara göre daha açık bir yüzey oluşturur. Ovanın farklı kesimleri arasında yükselti ve eğim özellikleri değişir.
Üçüncü bölüm Harmantepe Düzü’dür. Güneyde Balıklı Çayı, kuzeyde Engice Dağı, batıda Balıklı sırtları ve doğuda Karasu ile sınırlanır. Eğimi genel olarak batıdan doğuya, Karasu yönünedir. Bu dört yer adı, düzlüğün coğrafi çerçevesini somut biçimde tanımlar.
Dağdan ovaya, ovadan Karasu’ya
Çayırlı ve Balıklı çayları kaynaklarını Esence Dağları’ndan alır ve Karasu’ya kavuşur. Özellikle ilkbaharda taşıdıkları alüvyon, ova tabanına malzeme getirir. Akarsu, böylece yalnız iki yer arasından geçen su çizgisi değildir; çevresindeki yüzeyin oluşumuna katılır.
Valiliğin ilçe tanıtımında Dorum ve Mans çayları da Karasu’ya dökülen sular arasında anılır. Karasu, Çayırlı çevresindeki bu küçük akarsuların birleştiği daha büyük sistemdir. İlçenin yerel su ağı, geniş Erzincan coğrafyasına bu bağlantıyla katılır.
Ova yakınında marn, kil, konglomera, kireçtaşı ve jips gibi farklı tortul malzemeler yaygındır. Turnaçayırı çevresinde linyit damarları da kaydedilir. Bu çeşitlilik, arazinin yalnız gevşek akarsu birikimlerinden oluşmadığını; çevrede farklı kayaç ve çökellerin bulunduğunu gösterir.
Yükseltideki su alanları
Çayırlı’nın göl çevresi, ova tabanından Esence veya Keşiş adıyla anılan dağlık alana uzanır. Aygır Gölü, bu yükselti çevresinde yer alır. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Büyük Yayla Gölü, Yedigöller ve Aşağı Kartallı köyü gölünü de ilçe tanıtımında sıralar.
Bu göller, Karasu’ya yönelen çaylarla aynı ölçekte su alanları değildir. Dağ çevresindeki açık su yüzeyleriyle ovayı geçen akarsular, Çayırlı coğrafyasının farklı parçalarıdır. Göl adlarının çokluğu, ilçenin su varlığının yalnız merkezden görülen çaylarla sınırlı olmadığını ortaya koyar.
Miadin’den Harmantepe’ye değişen eğimler, dağlardan inen alüvyonlar ve yükseltideki göller birlikte düşünüldüğünde Çayırlı’nın yerel yapısı belirginleşir. İlçe, dağlarla çevrili tek bir düzlükten çok, birbirine akarsularla bağlanan farklı ova ve yükselti çevrelerinin bütünüdür.
