RSS Login
Erzincan Haber Erzincan son dakika haberleri
Mimari miras

Çadırcı Hamamı’nda kubbe, dört eyvan ve köşe hücreleri

Erzincan Çadırcı Hamamı’nın 1548 yapım kaydı; soğukluk, ılıklık, dört eyvanlı sıcaklık, kubbe ışıkları ve su-ısınma düzeni.

Yazar: Erzincan Haber Guncelleme: November 1, 2026 45 okunma

Eski Erzincan’daki Çadırcı Hamamı, mekânları kuzeyden güneye sıralanan bir Osmanlı yapısıdır. Büyük soğukluk, daha dar ılıklık, dört eyvanlı sıcaklık ve güneydeki külhan aynı uzunlamasına düzen içinde yer alır. Yapı, 1548’de Mahmud oğlu Şeyh Ahmed tarafından yaptırılmıştır. Kullanıcıların ilerlediği odalarla suyu ve ısıyı sağlayan arka bölüm, hamamın tek bir kubbeli salondan daha kapsamlı olduğunu gösterir.

Erzincan Merkez ilçesini kırmızıyla gösteren harita

Açıklayıcı şema: Çadırcı Hamamı’nın bulunduğu Erzincan Merkez ilçesinin il içindeki konumu. Kaynak: Erzincan location Merkez.png; üretici: Batuhan duz; lisans: CC BY-SA 4.0.

Girişteki büyük soğukluk

Hamam, Erzincan Kalesi’nin giriş çevresine yakın, eski Gerek Gerek Mahallesi olarak anılan alandadır. Doğu cephesinin kuzey ucundaki basık kemerli kapıdan soğukluğa girilir. Kesme taş söveli giriş, daha yüzeysel sivri bir kemerle çevrelenmiştir. Aynı cephedeki açıklıklarla büyük iç hacim arasında belirgin bir geçiş kurulur.

Kareye yakın soğukluk, ılıklık ve sıcaklığa göre daha hacimlidir. Üzerindeki kubbe sekizgen kasnağa oturur; kasnak çevresindeki kirpi saçak, dış görünüşe yatay katmanlar ekler. İçeride kubbeye geçişte mukarnas dolgulu öğeler kullanılır. Tuğla örtüyle taş duvarın birleştiği bölüm, yapının bezemesi bakımından da dikkat çeker.

Soğukluğun ortasında geçmişte havuz bulunduğu, zemindeki izlerden anlaşılmıştır. Giysiler için kuzey ve batıda üçer, doğuda iki niş düzenlenmiştir. Kapı açıklıkları dışındaki duvar kenarlarında sekiler vardır. Böylece büyük mekân, yalnız içinden geçilen boşluk değil, oturma ve hazırlanma ihtiyaçlarına göre bölümlenmiş çevredir.

Soğukluk kubbesinin üzerindeki aydınlık feneri, büyük hacme yukarıdan ışık getirir. Kubbeyi yükselten sekizgen kasnak ve fener, giriş bölümünü dışarıdan da belirginleştirir. Daha alçak ılıklık ve sıcaklık kütleleriyle karşılaştırıldığında soğukluğun yapının genel görünüşündeki ağırlığı ortaya çıkar.

Ilıklıkta değişen örtü

Soğukluktan sivri kemerli dar bir kapıyla ılıklığa geçilir. Dikdörtgen mekânın örtüsü bir kemerle ikiye ayrılır; bir bölüm beşik tonoz, diğer bölüm kubbe ile kapatılmıştır. Aynı odadaki bu farklı örtüler, hamamın bütününde yalnız tek tip kubbe kullanılmadığını gösterir.

Ilıklıkta dokuz ışık gözü kaydedilmiştir. Üstten gelen ışık, dış duvarı geniş pencerelerle açmadan iç ortamın aydınlatılmasını sağlar. Girişteki daha büyük hacimden sıcaklığa ilerlerken hem mekânın boyutu hem örtünün kuruluşu değişir. Ilıklık bu sıralamanın ara bölümüdür.

Dört eyvan ve dört köşe hücresi

Sıcaklığa yuvarlak kemerli geçişten ulaşılır. Kare merkezî alanın dört yönüne eyvanlar, köşelerine halvet hücreleri yerleştirilmiştir. Halvetler daha küçük ve basık kubbelidir. Merkezdeki büyük kubbe ile çevredeki küçük bölümlerin ölçü farkı, yıkanma alanını tek bir açık hacimden daha ayrıntılı hâle getirir.

Merkez kubbesinde kırk bir ışık gözü bulunur. Giriş eyvanı dışındaki üç yönde yükseltilmiş sekiler ve taş kurnalar düzenlenmiştir. Su musluklarının bulunduğu ayna taşları, yıkanma donanımının duvarla ilişkilendiği bölümlerdir. Sıcaklığın ortasındaki sekizgen göbek taşı çevresinde, eyvan ve hücrelerden gelen suyu uzaklaştıran küçük kanallar yer alır.

Malzeme ve arka hizmet bölümü

Duvarlarda moloz taş, kemerlerle kapı ve pencere sövelerinde kesme taş kullanılmıştır. Kubbe örtüsü tuğladır. Bu malzeme dağılımı, taşıyıcı yüzeyle açıklıkların çevresi ve üst örtünün farklı işçiliklerle kurulduğunu gösterir. Taş ile tuğla aynı yapıda başka görevler üstlenir.

Su deposu ve külhan güney bölümündedir. Kullanıcıların girdiği kuzey çevresiyle ısınma ve su hizmetinin bulunduğu arka bölüm, aynı eksenin iki ucunu oluşturur. Hamamın işlemesi, görünen yıkanma mekânlarının gerisindeki bu düzenle bağlantılıdır.

Girişteki inşa ve onarım kitabeleri, yapımın ardından 1677–1678’de Murtaza Bey’in gerçekleştirdiği tamiri de kaydeder. Çadırcı Hamamı’nın tarihî kimliği; bu kayıtlarla büyük soğukluk, farklı örtülü ılıklık ve dört eyvanlı sıcaklığın bir araya gelmesinde somutlaşır. Erzincan’da on altıncı yüzyıl hamam mimarisinin yerel örneği, en açık biçimde bu mekân ve donanım ilişkilerinde görülür.

Comments are closed.